Gốm Ngọc Phù Lãng: Gắn công tác bảo tồn với phát triển xanh, bảo vệ môi trường

Những năm gần đây, cơ sở gốm Ngọc Phù Lãng (TDP Phù Lãng, phường Phù Lãng, thành phố Bắc Ninh) không chỉ mạnh dạn đầu tư máy móc, trang thiết bị nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn nghiên cứu nguyên liệu có nguồn từ phụ phẩm nông nghiệp tạo ra dòng men hữu cơ góp phần bảo vệ môi trường, an toàn cho người sử dụng.

Để hiểu hơn về những giá trị, nét độc đáo trong sản phẩm của cơ sở gốm Ngọc Phù Lãng, đặc biệt là dòng sản phẩm sử dụng men hữu cơ góp phần bảo vệ môi trường, phóng viên đã có dịp trao đổi với bà Đoàn Minh Ngọc, Chủ cơ sở.

Thưa bà, điều gì tạo nên sự khác biệt của dòng gốm Phù Lãng so với các dòng gốm khác?

Bà Ngọc: Làng gốm Phù Lãng đã có tuổi đời gần 800 năm, ông tổ làng nghề là cụ Lưu Phong Tú, khi đi sứ ở Trung Quốc học được nghề đã truyền lại cho đến nay. Trên phương diện gia đình, vợ chồng mình là đời thứ 4 được cha ông truyền lại.

Trong năm 2024-2025 cơ sở gốm Ngọc Phù Lãng có thêm 8 sản phẩm đạt OCOP 3 sao.

Mỗi một làng nghề đều có điểm mạnh. Dòng gốm Phù Lãng thiên về dòng men da lươn nổi tiếng. Men được tạo nên từ phù sa sông Cầu, kết hợp với tro thực vật, vôi sò cùng nhiều nguyên liệu thiên nhiên khác. Qua thời gian, mỗi gia đình đều lưu giữ một công thức phối men riêng được truyền qua các thế hệ. Do vậy, đã tạo nên nhiều sắc men khác nhau nhưng vẫn giữ được nét rất riêng của làng nghề.

Được biết, cơ sở gốm Ngọc Phù Lãng có nhiều sản phẩm được chứng nhận OCOP. Vậy, khi triển khai cơ sở gặp những khó khăn gì thưa bà?

Bà Ngọc: Năm 2020 nhận thấy tầm quan trọng khi sản phẩm được chứng nhận OCOP, gia đình đã đưa sản phẩm tham gia đánh giá và phân hạng sản phẩm OCOP.

Khi triển khai gặp không ít khó khăn về việc hoàn thiện hồ sơ, văn bản giấy tờ. Sau đó được sự hỗ trợ của các cấp, các ngành khó khăn đã được tháo gỡ. Kết quả, năm 2020 gia đình đã có sản phẩm đạt OCOP, trong đó có sản phẩm Gốm Ngọc đạt OCOP 4 sao.

Sau khi có sản phẩm đạt OCOP, tệp khách hàng tìm đến cũng đông hơn, đối tượng khách hàng cũng cao cấp hơn. Thông qua thị trường cơ sở đã chuẩn hóa sản phẩm trên mọi phương diện, lúc này bắt buộc quy trình sản xuất phải chuẩn chỉnh và chất lượng cũng cao hơn. Nhờ đó mà số lượng hàng tiêu thụ và giá trị sản phẩm đã tăng từ 3-7% so với trước kia.

Trong năm 2024-2025 cơ sở tiếp tục có thêm 8 sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Khi tham gia OCOP sản phẩm được chuẩn hóa quy chuẩn, được quảng bá, xúc tiến thương mại nhiều hơn.

Hiện nay, làng nghề đang có nguy cơ bị mai một, nguy cơ chảy máu chất xám. Hay việc truy xuất vùng nguyên liệu, giá đầu vào của nguyên liệu quá cao cũng ảnh hưởng đến phát triển làng nghề. Gia đình mong muốn sự quan tâm của các cấp, ban, ngành trong việc hỗ trợ vay vốn; tổ chức các lớp tập huấn về OCOP để mở rộng, liên kết vùng miền, liên kết thị trường tiêu thụ.

Thưa bà, việc đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm sức lao động là một yêu cầu tất yếu, vậy cơ sở gốm Ngọc Phù Lãng đã và đang áp dụng tới đâu?

Bà Ngọc: Năm 2020 khi nguồn đất nguyên liệu, chất lượng sản phẩm gặp khó khăn; năm 2021 cơ sở đã đầu tư 5 tỷ đồng để mua máy móc, trang thiết bị như: máy nghiền công nghệ cao, máy ép, máy hút chân không, máy hút ép chân không, hệ thống lò nung cao cấp…. làm sao đáp ứng an toàn cho người lao động, làm thay đổi bộ mặt nhà xưởng, từ đó làm nhà xưởng khang trang hơn, qua đó góp phần phát triển du lịch trải nghiệm.

Thông qua hệ thống máy móc đã đầu tư, cơ sở đã giải quyết việc làm cho 10 lao động, với mức lương từ 10-20 triệu đồng/tháng. Sản phẩm đảm bảo chất lượng cung cấp ra thị trường trong nước và xuất khẩu ra nhiều nước trên thế giới.

Sản phẩm gốm dưỡng sinh men hữu cơ đạt giải Nhì, Cuộc thi khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Bắc Ninh năm 2025 (nay là thành phố Bắc Ninh). 

Năm 2015 cơ sở mới chỉ xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc, nhưng đến nay đã mở rộng sang  Úc, Nhật Bản, Thái Lan….

Tiềm năng xuất khẩu rất lớn nhưng gặp khó về vận chuyển, với hộ kinh doanh chi phí cho hệ thống logistics là quá lớn; chính sách về thuế nguyên liệu đầu vào phải nằm trong vùng quy hoạch để có thể truy xuất được nguồn gốc. Trong khi càng ngày các nước nhập khẩu lại có các quy chuẩn hóa khắt khe hơn về sản phẩm. Cần thiết khi xuất khẩu phải có 1 bên đứng ra đồng hành cùng.

 Để xuất khẩu được thuận lợi phải có hệ thống logistics, tổ chức các buổi tập huấn để định hướng thị trường. Ví dụ: để làm ra sản phẩm đạt chứng nhận ISO không phải cơ sở nào cùng làm được. Vậy, phải có sự đồng hành, sự đầu tư của thành phố để chuẩn hóa sản phẩm từ khâu nhập nguyên liệu đầu vào đến khâu xuất khẩu.

Bên cạnh đó, năm 2024, cơ sở đã triển khai mã QR truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Việc truy xuất nguồn gốc giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn quá trình sản xuất, vùng nguyên liệu, giá trị văn hóa của sản phẩm cũng như câu chuyện về làng nghề Phù Lãng. Đến nay, 100% sản phẩm OCOP của cơ sở đều truy xuất được nguồn gốc xuất xứ. Đây cũng là yêu cầu đối với nhiều thị trường xuất khẩu như: Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước châu Âu, góp phần nâng cao uy tín và tạo thuận lợi trong hoạt động thương mại quốc tế.

Bà Đoàn Minh Ngọc, Chủ cơ sở chia sẻ về những sản phẩm đăng ký tham gia đánh giá và phân hạng sản phẩm OCOP năm 2026.

Không dừng lại ở đó, gốm Ngọc Phù Lãng cũng đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số như: website, Facebook, TikTok, Zalo và thường xuyên tổ chức các phiên livestream giới thiệu sản phẩm. Chuyển đổi số giúp các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ có thêm cơ hội quảng bá thương hiệu với chi phí hợp lý, kết nối trực tiếp với khách hàng trên cả nước và quốc tế, đồng thời từng bước xây dựng hệ sinh thái kinh doanh hiện đại cho sản phẩm.

Sản xuất xanh, tiêu dùng xanh đang là xu hướng tất yếu, xin bà cho biết rõ hơn về việc này tại cơ sở mình.

Bà Ngọc: Không chỉ ứng dụng công nghệ trong quản lý và kinh doanh, gốm Ngọc Phù Lãng còn theo đuổi định hướng phát triển xanh thông qua việc nghiên cứu các dòng men sinh thái.

Toàn bộ men gốm đều được sản xuất từ nguyên liệu thiên nhiên như phù sa, tro thực vật, vôi sò và không sử dụng hóa chất độc hại. Trước khi đưa ra thị trường, sản phẩm đều được kiểm nghiệm theo quy định nhằm bảo đảm an toàn cho người sử dụng.

Cơ sở gốm Ngọc Phù Lãng thu hút đông đảo du khách, học sinh, sinh viên đến tham quan, trải nghiệm.

Đặc biệt, cơ sở còn tận dụng nhiều phụ phẩm nông nghiệp như: rơm rạ, cây sen sau thu hoạch để tạo tro làm men, tạo nên dòng men mới mang bản sắc riêng, men hữu cơ, từ đó tạo ra sản phẩm an toàn cho người sử dụng, vừa giảm tác động đến môi trường.

Xin cảm ơn bà đã tham gia cuộc trao đổi.