Tất cả danh mục
Làng gốm Phù Lãng (Bắc Ninh) hơn 700 tuổi là một trong số những làng gốm lâu đời nhất tại miền Bắc. Thế nhưng, giữa vòng xoáy công nghiệp hóa – đô thị hóa, Phù Lãng hiện đứng trước nhiều biến động. Nỗi lo mai một trở nên lớn dần, đặt ra bài toán khó về chuyện kế nghiệp đối với làng nghề trăm tuổi.
Trăn trở chuyện giữ nghề
Làng gốm Phù Lãng (Bắc Ninh) từ lâu đã được biết đến là cái nôi của gốm cổ vùng Kinh Bắc. Theo truyền thuyết, nghề gốm ở đây đã có từ thế kỷ XIII và được duy trì qua nhiều thế hệ. Những sản phẩm gốm gia dụng quen thuộc như: Chum, vại, chậu,… gắn bó mật thiết với đời sống của nhiều gia đình vùng Bắc Bộ. Với bề dày về lịch sử và văn hóa của mình, nghề gốm Phù Lãng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2016.
Trước đây làng có khoảng 300 hộ làm nghề nhưng con số ấy hiện đã giảm gần 10 lần, tức chỉ còn hơn 30 hộ theo nghề. Công việc nặng nhọc, thu nhập bấp bênh khiến làng gốm gặp khó khăn trong việc thu hút nguồn nhân lực trẻ dồi dào. Bà Nguyễn Thị Tự – thợ gốm lâu năm tại làng Phù Lãng chia sẻ: “Sống ở làng gốm, nhìn bố mẹ làm là đều biết làm nghề hết. Nhưng giờ con cháu ít đứa theo rồi nên cũng chỉ mong nghề phát triển lâu dài để giữ lại truyền thống của ông cha”.
Bà Nguyễn Thị Tự dù gần 70 tuổi nhưng vẫn miệt mài thổi lửa nghề qua từng năm tháng. (Ảnh: Phương Uyên)
Không chỉ bà Tự, nhiều thợ trong làng cũng canh cánh nỗi lo giữ nghề. Anh Bùi Văn Hoàn với gần mười năm trong nghề bộc bạch: “Mình lớn lên ở Phù Lãng nên quen với nghề gốm từ nhỏ. Tuy vậy, mình vẫn khá băn khoăn với ý định theo nghề lâu dài bởi đây là một công việc vất vả, đòi hỏi nhiều công sức”.
Nỗ lực phát triển nghề gốm
Tuy gặp nhiều khó khăn, làng gốm Phù Lãng vẫn ghi nhận một lực lượng nghệ nhân trẻ đang tìm hướng đi mới cho nghề. Hiện nay, làng có khoảng 50 người trẻ được đào tạo các ngành liên quan đến mỹ thuật, trực tiếp tham gia sản xuất và sáng tạo.
Trong số đó, nổi bật là vợ chồng anh Nguyễn Minh Ngọc – chủ xưởng Gốm Ngọc Phù Lãng. Sinh ra trong gia đình nhiều thế hệ làm gốm, anh Ngọc sớm nhận ra những hạn chế của dòng gốm gia dụng truyền thống tại làng. Sau khi tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, anh cùng vợ mình – chị Đoàn Minh Ngọc mở xưởng riêng và chủ động chuyển hướng sang gốm trang trí, mỹ thuật phục vụ không gian nội – ngoại thất. Đồng thời, xưởng cũng hướng tới nâng cao giá trị của gốm Phù Lãng, đặc biệt trong phân khúc khách sạn, nhà hàng và xuất khẩu.
Theo anh Ngọc, việc thay đổi là cần thiết và tất yếu trong thời điểm hiện nay. Anh khẳng định: “Nhiều hộ đã bỏ nghề nhưng một làng nghề truyền thống hơn 700 năm tuổi thì không thể mất đi hoàn toàn được. Khó khăn cũng là lúc nảy sinh những hướng đi mới. Bây giờ là lúc cố gắng để tìm ra con đường Phù Lãng phát triển bền vững hơn trong tương lai”.
Ngoài ra, vợ chồng anh Ngọc cũng tích cực quảng bá sản phẩm thông qua các workshop, triển lãm và sự kiện văn hóa,… Đáng chú ý, tại Festival Làng nghề Quốc tế Hoàng thành Thăng Long 2025, xưởng đã có cơ hội giới thiệu sản phẩm gốm Phù Lãng tới nhiều doanh nghiệp, chuyên gia trong và ngoài nước. Mặt khác, những người thợ trẻ cũng có cơ hội quảng bá hình ảnh của dòng gốm Kinh Bắc hơn 700 năm tuổi đến gần hơn với thị trường qua sự kiện này.
Bên cạnh đó, Hiệp hội làng nghề và Hợp tác xã gốm Phù Lãng đã được thành lập nhằm định hướng làng nghề theo hướng kết hợp sản xuất và du lịch. Nhờ vậy, các xưởng mới và các thợ trẻ được tạo điều kiện để giao lưu, học hỏi, giúp đỡ lẫn nhau cùng phát triển nghề. Song song với đó, các lớp học làm gốm ngắn hạn và giáo dục địa phương cũng được thúc đẩy mạnh mẽ giúp học sinh tìm hiểu về giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống nơi đây. Chị Đoàn Minh Ngọc chia sẻ: “Tôi đã chủ động liên hệ với các trường để đưa nghề gốm vào giờ học giáo dục địa phương, mở các khóa học mùa hè… để các con có cơ hội hiểu hơn về gốm và giá trị hơn 700 năm của làng nghề”.
Hiện nay, nhiều xưởng gốm tại Phù Lãng đã tích cực mở rộng mô hình dạy nghề cho người trẻ để duy trì lửa nghề truyền thống. Với sự nỗ lực đến từ cá nhân và tập thể, làng được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển bền vững những giá trị văn hóa – lịch sử lâu đời của mình.
